Khi bơm trục ngang rung ồn bất thường, ba thủ phạm chiếm phần lớn các ca thực tế là lệch trục giữa bơm và motor, bạc đạn mòn, và xâm thực do thiếu áp phía hút – việc đầu tiên là xác định tiếng ồn thuộc nhóm cơ khí hay nhóm thủy lực rồi mới tháo lắp. Rung động không xử lý sẽ phá dây chuyền: bạc đạn vỡ kéo theo phớt rò, trục mòn, cuối cùng là cháy motor. Bài viết đưa ra cách phân loại tiếng ồn, quy trình căn chỉnh đồng trục và ngưỡng rung chấp nhận được.
- 1) Nghe tiếng để khoanh vùng nguyên nhân
- 2) Lệch trục – thủ phạm số một của bơm khớp nối rời
- 3) Quy trình căn chỉnh đồng trục bằng thước và đồng hồ so
- 4) Bạc đạn: nghe, sờ, đo nhiệt
- 5) Rung do thủy lực: xâm thực, e khí, chạy lệch điểm
- 6) Đừng quên bệ máy và đường ống
- Câu hỏi thường gặp
1) Nghe tiếng để khoanh vùng nguyên nhân
Kinh nghiệm hiện trường: tiếng ồn cơ khí (bạc đạn, lệch trục, lỏng bu lông) thay đổi theo tốc độ quay và vẫn còn khi bơm chạy không nước, còn tiếng ồn thủy lực (xâm thực, e khí) chỉ xuất hiện khi bơm có tải và thay đổi khi ta đóng mở van. Đây là phép thử phân loại nhanh nhất trước khi tháo bất cứ thứ gì.
Bảng dưới tóm tắt cách nhận diện theo đặc điểm tiếng ồn.
| Đặc điểm tiếng ồn/rung | Nguyên nhân khả dĩ | Kiểm tra |
|---|---|---|
| Rung mạnh theo nhịp quay, khớp nối nóng | Lệch trục, cao su khớp nối vỡ | Căn chỉnh lại, thay đệm khớp nối |
| Tiếng gào rít kim loại liên tục | Bạc đạn khô mỡ, rỗ | Nghe bằng tua vít, đo nhiệt vỏ ổ |
| Tiếng lạo xạo như bơm sỏi | Xâm thực | Kiểm tra NPSH, van hút, mực nước |
| Tiếng ọc ọc, nước ra ngắt quãng | E khí đường hút | Mồi nước, soát rò khí |
| Rung sàn, ống rung theo | Bệ móng yếu, ống không có gối đỡ | Kiểm tra bu lông nền, giá đỡ ống |
2) Lệch trục – thủ phạm số một của bơm khớp nối rời
Với bơm trục ngang kiểu khớp nối rời (bơm và motor riêng, nối bằng khớp nối mềm), lệch trục là nguyên nhân rung phổ biến nhất vì chỉ cần dịch chuyển nhỏ sau vận chuyển hay siết lại chân đế là hai trục hết thẳng hàng. Lệch trục có hai dạng: lệch song song và lệch góc, thực tế thường là hỗn hợp cả hai.
Hậu quả của lệch trục đến rất nhanh: cao su khớp nối vỡ vụn sau vài tuần, bạc đạn hai đầu chịu lực ngang mòn sớm, phớt cơ khí mòn lệch một phía – kiểu hỏng đặc trưng mô tả trong bài phớt cơ khí bơm trục ngang. Lưu ý: khớp nối mềm chỉ dung sai cho sai số nhỏ còn lại, không phải để “chữa” việc lười căn chỉnh.
3) Quy trình căn chỉnh đồng trục bằng thước và đồng hồ so
Căn chỉnh cơ bản bằng thước thẳng: đặt cạnh thước lên hai nửa khớp nối tại 4 vị trí (trên, dưới, trái, phải) – khe hở lọt ánh sáng ở vị trí nào thì phải thêm căn (shim) chân motor phía đó. Đo tiếp khe hở mặt đầu tại 4 điểm bằng thước lá; chênh lệch giữa các điểm cho biết độ lệch góc.
Muốn đạt chuẩn, dùng đồng hồ so gá lên một nửa khớp, quay cả cặp trục và đọc độ đảo: mục tiêu thông dụng cho bơm quay 2900 vòng/phút là sai lệch hướng kính và mặt đầu không quá 0,05–0,1 mm. Trình tự chỉnh: chỉnh mặt phẳng đứng trước bằng căn thép, sau đó chỉnh phương ngang bằng cách xê dịch motor, siết bu lông theo hình chéo rồi đo kiểm lại lần cuối.
4) Bạc đạn: nghe, sờ, đo nhiệt
Bạc đạn sắp hỏng luôn báo trước bằng ba tín hiệu: tiếng ồn tần số cao, nhiệt độ vỏ ổ tăng và độ rung tăng dần theo tuần. Cách kiểm tra rẻ nhất là áp đầu tua vít vào vỏ ổ đỡ, tai nghe cán tua vít: bạc đạn tốt nghe u u đều, bạc đạn rỗ nghe lạo rạo từng nhịp.
Về nhiệt độ, vỏ ổ đỡ chạy ổn định thường dưới 70–80°C; sờ tay giữ được trọn 5 giây là tạm ổn, nóng rát bỏng tay là phải kiểm tra ngay. Thay bạc đạn nên thay theo cặp và dùng đúng cỡ mỡ, tra mỡ quá tay cũng gây nóng ổ như thiếu mỡ.
5) Rung do thủy lực: xâm thực, e khí, chạy lệch điểm
Nếu bơm rung kèm tiếng lạo xạo như có sỏi trong buồng bơm, gần như chắc chắn là xâm thực – bọt hơi hình thành phía hút và nổ sập trên bề mặt cánh; nguyên nhân và cách tính NPSH xem bài chuyên sâu xâm thực bơm ly tâm là gì, cách tính NPSH. Xử lý nhanh tại chỗ: mở hết van hút, hạ bớt lưu lượng bằng van đẩy, kiểm tra Y lọc có nghẹt không.
Bơm chạy quá xa điểm thiết kế cũng rung: chạy non tải sát shut-off gây tuần hoàn nội bộ, chạy quá phải gây quá tải và ồn dòng chảy. Đối chiếu dòng điện với định mức là cách phát hiện nhanh – xem bài đọc dòng điện biết bơm chạy non tải hay quá tải.
6) Đừng quên bệ máy và đường ống
Bơm căn chỉnh chuẩn vẫn rung nếu bệ máy yếu hoặc đường ống treo lơ lửng đè trọng lượng lên mặt bích bơm. Bu lông nền phải siết đủ lực và đều, bệ bê tông không nứt rỗng; ống hút và đẩy phải có gối đỡ riêng trong vòng 1 m gần bơm để bơm không phải “cõng ống”.
Ứng suất ống (pipe strain) còn nguy hiểm hơn rung: ống lệch tâm bị ép cưỡng bức vào mặt bích sẽ kéo méo thân bơm, gây lệch trục bên trong rất khó đo từ ngoài. Chuẩn thi công bệ móng và đấu ống trình bày chi tiết ở bài lắp đặt bơm trục ngang: bệ móng, ống hút đúng chuẩn.
Câu hỏi thường gặp
Bơm mới mua về đã rung, có phải hàng lỗi không?
Chưa chắc. Đa số ca bơm mới rung là do bệ móng tạm, chưa căn chỉnh khớp nối sau lắp, hoặc ống gò ép vào mặt bích. Loại trừ ba yếu tố lắp đặt trước khi nghĩ đến lỗi nhà sản xuất.
Bao lâu nên căn chỉnh đồng trục lại một lần?
Kiểm tra sau 1 tuần chạy đầu tiên (bệ móng ổn định xong), sau đó mỗi 6–12 tháng hoặc sau bất kỳ lần tháo lắp bơm, motor, thay bạc đạn nào.
Rung bao nhiêu là phải dừng máy?
Theo thói quen bảo trì phổ biến, rung vận tốc dưới 2,8 mm/s là tốt, 2,8–7 mm/s cần theo dõi và lên kế hoạch xử lý, trên 7 mm/s nên dừng máy tìm nguyên nhân. Không có máy đo thì căn cứ độ rung tăng bất thường so với mọi ngày.
Đệm cao su khớp nối vỡ liên tục là do đâu?
Gần như chắc chắn do lệch trục hoặc khe hở hai nửa khớp nối sai. Thay đệm mới mà không căn chỉnh lại thì vài tuần sau vỡ tiếp.
Có nên đổ chèn epoxy hay lắp đệm chống rung cho bơm?
Bơm công nghiệp cỡ vừa và lớn nên bắt cứng xuống bệ bê tông đủ khối lượng, có thể chèn vữa không co ngót để tiếp xúc đều. Đệm cao su chống rung chỉ phù hợp bơm nhỏ, và vẫn phải đảm bảo khung đế đủ cứng để không phá căn chỉnh.
Bơm rung ồn chưa tìm ra nguyên nhân? Công ty TNHH Thương mại và Công nghiệp Trung Kiên – nhà phân phối máy bơm trục ngang công nghiệp – hỗ trợ chẩn đoán qua video hiện trường và cấp phụ tùng khớp nối, bạc đạn, phớt. Hotline 0966.958.320 (Mr Thành). VP HN: Số 5, Ngõ 196, Đường Thạch Bàn, Long Biên, Hà Nội · VP HCM: 484/5 KP62, An Phú Đông, Quận 12, TP.HCM. 2 kho HN & HCM, giao toàn quốc.
| Công suất | Lưu lượng | Cột áp | Giá tham khảo |
|---|---|---|---|
| 1,5–2,2kW | 18–24 m³/h | 15–16 m | 5.640.000 – 11.880.000đ |
| 3–4kW | 27–72 m³/h | 12–30 m | 6.840.000 – 13.500.000đ |
| 5,5–7,5kW | 24–108 m³/h | 14–59 m | 11.400.000 – 26.640.000đ |
| ≥11kW (công nghiệp) | 24–210 m³/h | 16–83 m | 16.800.000 – 108.000.000đ |
| Thân inox 3M 1,5–7,5kW | 20–132 m³/h | 8–51 m | 8.640.000 – 34.680.000đ |