Khi bơm trục ngang bị e khí – tức có không khí lọt vào buồng bơm hoặc ống hút – bơm vẫn quay vù vù nhưng không lên nước hoặc lên yếu, cách xử lý là tắt máy, mồi lại nước đầy buồng bơm và tìm đúng điểm khí lọt vào để bịt. Đây là sự cố phổ biến nhất của bơm ly tâm hút âm, và 80% nguyên nhân nằm ở đường ống hút chứ không phải ở bơm. Bài viết hướng dẫn quy trình chẩn đoán từng bước theo cách thợ máy vẫn làm tại hiện trường.
- 1) Vì sao bơm ly tâm sợ không khí
- 2) Dấu hiệu nhận biết bơm đang bị e khí
- 3) Bảng nguyên nhân – vị trí khí lọt vào
- 4) Quy trình xử lý tại chỗ trong 15 phút
- 5) Sửa tận gốc để không tái diễn
- 6) Khi nào phải tháo bơm kiểm tra
- Câu hỏi thường gặp
1) Vì sao bơm ly tâm sợ không khí
Bơm ly tâm tạo áp bằng cách văng chất lỏng ra mép cánh, mà không khí nhẹ hơn nước gần 800 lần nên cánh bơm quay trong không khí gần như không tạo được chân không đủ để kéo nước lên. Chỉ cần một túi khí chiếm buồng bơm là cột áp sụp đổ, bơm “quay chay” – chạy nhưng không có tải.
Nguy hiểm hơn, khi quay chay bơm không có nước làm mát và bôi trơn phớt cơ khí. Chạy khô 5–10 phút là đủ làm cháy phớt, và người vận hành sẽ phải thay phớt như mô tả trong bài phớt cơ khí bơm trục ngang: dấu hiệu hỏng, khi nào thay.
2) Dấu hiệu nhận biết bơm đang bị e khí
Dấu hiệu đặc trưng nhất là bơm chạy êm bất thường và dòng điện tụt thấp hơn hẳn định mức, vì cánh bơm quay trong không khí không tốn công. Ví dụ motor 3 pha 380V ghi dòng định mức 7,5A mà ampe kìm chỉ đo được 3–4A, gần như chắc chắn bơm đang quay chay – nguyên lý đọc dòng xem thêm bài đọc dòng điện biết bơm chạy non tải hay quá tải.
Các dấu hiệu kèm theo: đồng hồ áp phía đẩy chỉ 0 hoặc dao động giật cục, nước ra ngắt quãng lẫn bọt khí, có tiếng “ọc ọc” trong buồng bơm. Nếu bơm lên nước được vài phút rồi mất dần, thường là khí rò rỉ liên tục vào ống hút chứ không phải quên mồi.
3) Bảng nguyên nhân – vị trí khí lọt vào
Kinh nghiệm hiện trường cho thấy các điểm khí lọt vào xếp theo tần suất như bảng dưới, nên kiểm tra từ trên xuống để tiết kiệm thời gian.
| Nguyên nhân | Vị trí kiểm tra | Cách nhận biết |
|---|---|---|
| Rupe (van đáy) kênh, kẹt rác | Đầu ống hút dưới bể/giếng | Mồi đầy nước, để 30 phút nước trong ống tụt hết |
| Mối nối ống hút hở | Ren, mặt bích, măng sông phía hút | Quét nước xà phòng khi bơm chạy, bọt bị hút vào |
| Mực nước tụt thấp, hút cả xoáy khí | Bể hút, giếng | Đầu hút ngập dưới mặt nước dưới 0,5 m, có phễu xoáy |
| Ống hút có điểm gồ lên tụ khí | Toàn tuyến ống hút | Ống võng lên xuống, không dốc đều về bể |
| Phớt hỏng hút khí qua trục | Cụm phớt cơ khí | Rò nước khi dừng, hút khí khi chạy |
4) Quy trình xử lý tại chỗ trong 15 phút
Nguyên tắc xử lý là “tắt – mồi – xả – thử”, tuyệt đối không để bơm quay chay trong lúc loay hoay tìm nguyên nhân. Bước 1: tắt bơm ngay. Bước 2: mở nút mồi trên thân bơm, đổ nước đầy đến khi tràn ra không còn bọt khí, vặn chặt lại. Bước 3: hé mở van xả khí (hoặc nới nhẹ nút mồi) rồi khởi động, khí còn sót sẽ bị đẩy ra theo nước.
Bước 4: quan sát đồng hồ áp và dòng điện trong 1–2 phút; nếu áp lên đủ và dòng về gần định mức là xong. Nếu bơm lại mất nước sau vài phút, chuyển sang truy tìm điểm rò khí theo bảng ở mục 3 – lúc này đổ thêm nước mồi chỉ là chữa triệu chứng.
5) Sửa tận gốc để không tái diễn
Cách sửa tận gốc là làm lại đường hút cho đúng chuẩn: ống hút càng ngắn càng tốt, đi dốc lên đều về phía bơm 1–2% để khí không tụ thành túi, đường kính ống hút không nhỏ hơn cửa hút của bơm. Rupe chọn loại có lưới chắn rác, ngập sâu dưới mặt nước thấp nhất ít nhất 0,5 m và cách đáy bể tối thiểu 0,3–0,5 m để không hút bùn.
Các mối ren phía hút quấn đủ băng tan hoặc dùng keo chuyên dụng, mặt bích thay gioăng mới khi tháo lắp. Nếu bơm hút sâu trên 6–7 m mà thường xuyên e khí, nên hạ thấp vị trí đặt bơm hoặc chuyển phương án bơm khác, vì càng hút sâu bơm càng gần ngưỡng xâm thực – xem giải thích trong bài xâm thực bơm ly tâm và cách tính NPSH. Chuẩn lắp đặt tổng thể tham khảo bài lắp đặt bơm trục ngang: bệ móng, ống hút.
6) Khi nào phải tháo bơm kiểm tra
Nếu đã mồi kỹ, đường hút kín mà bơm vẫn yếu nước, vấn đề nhiều khả năng nằm trong bơm: phớt cơ khí cháy do các lần chạy khô trước đó, cánh bơm mòn rộng khe hở, hoặc gioăng mặt bích thân bơm hở. Dấu hiệu đi kèm thường là rò nước nhỏ giọt ở cổ trục khi bơm dừng.
Trường hợp bơm đã chạy khô hơn 10–15 phút, nên chủ động tháo kiểm tra phớt dù bơm còn lên nước, vì phớt tổn thương sẽ rò dần và hút khí trở lại sau vài tuần. Chi phí một bộ phớt thay sớm rẻ hơn nhiều so với để cháy phớt kéo theo mòn trục và bạc đạn.
Câu hỏi thường gặp
Bơm mới lắp lần đầu có cần mồi nước không?
Có. Mọi bơm ly tâm trục ngang hút âm đều phải mồi đầy nước buồng bơm và ống hút trước lần chạy đầu tiên, kể cả bơm mới 100%.
Bơm tự mồi có bị e khí không?
Vẫn bị nếu chạy cạn buồng nước hoặc rò khí quá lớn. Bơm tự mồi chỉ tự tách được lượng khí nhất định và vẫn cần đổ nước mồi lần đầu.
Bơm chạy khô bao lâu thì hỏng?
Phớt cơ khí có thể cháy chỉ sau 5–10 phút chạy khô vì mất màng nước bôi trơn giữa hai mặt phớt. Vì vậy phát hiện quay chay phải tắt bơm ngay.
Có nên lắp van một chiều phía đẩy để đỡ e khí?
Van một chiều phía đẩy giữ nước cột đẩy nhưng không thay được rupe phía hút. Muốn giữ nước mồi trong bơm, quan trọng nhất vẫn là rupe kín và ống hút không rò.
Lắp thêm rơ le bảo vệ chạy khô loại nào?
Phổ biến là rơ le dòng điện (phát hiện dòng tụt thấp khi quay chay), phao điện bể hút, hoặc cảm biến áp suất phía đẩy. Với bơm 3 pha nên kết hợp rơ le dòng và bảo vệ mất pha trong cùng tủ điện.
Bơm nhà bạn đang e khí xử lý mãi không hết? Gọi kỹ thuật Công ty TNHH Thương mại và Công nghiệp Trung Kiên – đơn vị phân phối máy bơm trục ngang, rupe, phớt cơ khí chính hãng: 0966.958.320 (Mr Thành). VP HN: Số 5, Ngõ 196, Đường Thạch Bàn, Long Biên, Hà Nội · VP HCM: 484/5 KP62, An Phú Đông, Quận 12, TP.HCM. Hàng sẵn 2 kho HN & HCM, giao toàn quốc.
| Công suất | Lưu lượng | Cột áp | Giá tham khảo |
|---|---|---|---|
| 1,5–2,2kW | 18–24 m³/h | 15–16 m | 5.640.000 – 11.880.000đ |
| 3–4kW | 27–72 m³/h | 12–30 m | 6.840.000 – 13.500.000đ |
| 5,5–7,5kW | 24–108 m³/h | 14–59 m | 11.400.000 – 26.640.000đ |
| ≥11kW (công nghiệp) | 24–210 m³/h | 16–83 m | 16.800.000 – 108.000.000đ |
| Thân inox 3M 1,5–7,5kW | 20–132 m³/h | 8–51 m | 8.640.000 – 34.680.000đ |